Vergunningsvrij bouwen

Bijbehorende bouwwerken in het achtererfgebied

De grootste categorie vergunningsvrije bouwwerken voor particulieren zijn de zogeheten bijbehorende bouwwerken: aan- en uitbouwen, bijgebouwen (schuren, garages, tuinhuisjes) en overkappingen. Vergunningsvrij bouwen is hier alleen toegestaan in het achtererfgebied. Dat is het deel van je perceel dat begint op 1 meter achter de voorgevel van de woning en niet grenst aan openbaar toegankelijk gebied. In het voorerfgebied is een vergunning altijd vereist.

Wat valt typisch wél binnen de regeling?

• Een aanbouw achter de woning (bijv. een woonkamer- of keukenextensie) als het totale bebouwde oppervlak binnen de limieten blijft.
• Een vrijstaande schuur of garage in de achtertuin.
• Een overkapping boven een bestaand terras, mits de maatvoering klopt.
• Een tuinkantoor of hobbyruimte achter in de tuin, mits ondergeschikt gebruik aan de woning.

Wat valt typisch buiten de regeling (altijd vergunningsplichtig)?

• Iedere aan- of uitbouw aan de voorgevel of in het zijerfgebied vóór 1 meter achter de voorgevel.
• Bijgebouwen die worden gebruikt als zelfstandige woonruimte of logies.
• Overkappingen aan de voorzijde die grenzen aan openbaar terrein.
• Bouwwerken die de maximale bebouwde oppervlakte overschrijden.

Maximale oppervlakte De toegestane oppervlakte hangt af van de grootte van het bebouwingsgebied. Het bebouwingsgebied is het achtererfgebied plus de grond onder al bestaande aan- en uitbouwen en bijgebouwen die bij de woning horen:

• Bebouwingsgebied tot en met 100 m²: maximaal 50% mag worden bebouwd.
• Bebouwingsgebied van 100 tot 300 m²: 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m².
• Bebouwingsgebied groter dan 300 m²: 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², met een absoluut maximum van 150 m².

Heb je al een bestaande schuur van 20 m² staan, dan telt die mee in je totale bebouwde oppervlak. Je mag niet zomaar optellen zonder rekening te houden met wat er al staat.

Hoogtebeperkingen Een bijbehorend bouwwerk mag niet hoger zijn dan 5 meter. Staat het bouwwerk meer dan 4 meter van de woning af, dan gelden aanvullende regels:

• Standaard is de maximale goothoogte beperkt (zie het Bbl voor de exacte maatstaf).
• Een hogere uitvoering is alleen toegestaan met een schuin dak met ten minste twee dakvlakken en een hellingshoek van maximaal 55 graden.
• De maximale dakhoogte wordt dan berekend op basis van de afstand tot de perceelsgrens.

Gebruiksregels Binnen 4 meter van de woning mag het bouwwerk gelijk of ondergeschikt gebruik hebben aan de woning: een woonkamer-extensie is dus toegestaan. Meer dan 4 meter van de woning mag het uitsluitend ondergeschikt gebruik hebben, zoals een berging of hobbyruimte. Er mag geen verblijfsgebied zijn op de tweede bouwlaag of hoger, en geen dakterras of balkon.

Deze regels staan in artikel 2.29 Bbl en de tijdelijke bruidsschatbepalingen (artikel 22.27 en 22.36 Omgevingswet), die gelden totdat gemeenten hun definitieve omgevingsplan hebben vastgesteld. Doe de vergunningcheck op het Omgevingsloket om te controleren wat voor jouw perceel geldt.

Ben je van plan een uitbouw of bijgebouw te laten plaatsen? Een constructieberekening is ook bij vergunningsvrije bouwwerken wettelijk verplicht en Tekenpunt verzorgt die voor je.

Vergunningsvrije dakkapel op het achterdakvlak

Een dakkapel in het achterdakvlak (of een zijdakvlak dat niet grenst aan openbaar toegankelijk gebied) is voor het ruimtelijke deel vergunningsvrij als aan alle onderstaande maten is voldaan:

• De dakkapel heeft een plat dak.
• De hoogte gemeten vanaf de voet van de dakkapel is niet meer dan 1,75 meter.
• De onderzijde zit meer dan 0,5 meter en minder dan 1 meter boven de dakvoet.
• De bovenzijde zit meer dan 0,5 meter onder de daknok.
• De zijkanten zitten meer dan 0,5 meter van de zijkanten van het dakvlak.

Al deze vijf voorwaarden moeten tegelijk kloppen. Voldoet je dakkapel aan alle vijf, dan heb je voor het ruimtelijke deel geen vergunning nodig.

Voordakvlak: altijd vergunningsplichtig Een dakkapel in het voordakvlak (het dakvlak dat grenst aan de voorzijde van de woning) is nooit vergunningsvrij. Ook niet als de maatvoering verder identiek is aan een vergunningsvrije achterdakkapel. De ligging ten opzichte van de straat is hier de doorslaggevende factor.

Zijdakvlak bij hoekperceel Woon je op een hoekperceel, dan grenst je zijdakvlak vaak aan een openbaar trottoir of weg. In dat geval geldt het zijdakvlak als een voordakvlak en is een dakkapel daar ook vergunningsplichtig. Bij twijfel over de kwalificatie van je perceel vraag je dit na bij de gemeente of doe je de vergunningcheck.

Technische bouwactiviteit Ook al is het ruimtelijke deel vergunningsvrij, de constructieve kant van een dakkapel vereist aandacht. De dakconstructie wordt verzwaard en er worden sparingen gemaakt in het dakvlak. Een constructieberekening is standaard onderdeel van een dakkapelproject en bepaalt of de bestaande kap de extra belasting aankan. Lees meer op onze pagina over een dakkapel laten maken.

Dakramen en lichtkoepels

Een dakraam (of daklicht, Velux-type) dat vlak in het dakvlak zit, valt in de meeste gevallen onder de vergunningsvrije regeling, omdat het de vorm van het dak niet verandert. Het dakraam heeft geen eigen opstand die boven het dakvlak uitsteekt: het zit als het ware in het dakvlak verzonken. Hierin verschilt het van een dakkapel, die een eigen constructie boven het dakvlak vormt.

Voorwaarden die in de praktijk spelen:

• Het dakraam mag de draagstructuur van de kap niet onevenredig belasten. Een constructieve check is altijd verstandig.
• Bij monumenten en beschermde gezichten gelden extra beperkingen (zie de sectie hieronder).
• Sommige gemeenten hebben in hun omgevingsplan regels over de maximale glasoppervlakte of de positie van dakramen op het voordakvlak.

Een lichtkoepel of daklicht op een plat dak (bijv. in een uitbouw) valt eveneens doorgaans buiten de vergunningsplicht zolang het geen zelfstandig bouwwerk vormt. Doe voor zekerheid altijd de vergunningcheck als je twijfelt.

Ben je van plan meerdere dakramen te combineren met een dakkapel of dakopbouw? Dan kijk je naar een gecombineerd project waarbij de totale maatvoering bepalend is.

Waar het misgaat: monument, beschermd stadsgezicht en het omgevingsplan

Vergunningsvrij bouwen kent een aantal serieuze uitzonderingen die veel eigenaren verrassen.

Rijksmonumenten en voorbeschermde monumenten Bouw je aan, op of bij een rijksmonument of een voorbeschermde monument, dan vervallen de meeste vergunningsvrije mogelijkheden. Elke activiteit die een rijksmonument sloopt, verstoort, verplaatst of wijzigt valt onder de rijksmonumentenactiviteit en vereist een omgevingsvergunning. Dit geldt ook voor activiteiten die het monument beschadigen of in gevaar brengen. Twijfel je of je pand een monument is? Check het Monumentenregister op rijksoverheid.nl.

Gemeentelijke monumenten Ook een gemeentelijk monument heeft extra bescherming. De regels hiervoor staan in het omgevingsplan van de gemeente en kunnen per gemeente verschillen. Vraag bij je gemeente na of er beperkingen gelden voor bijgebouwen, aan- en uitbouwen of dakkapellen.

Beschermd stads- en dorpsgezicht Woon je in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht, dan gelden beperkingen. Vergunningsvrije bouwactiviteiten zijn dan alleen toegestaan als ze betrekking hebben op de achtergevel of het achterdakvlak, én die gevel of dat dakvlak niet uitkijkt op openbaar toegankelijk gebied. Bouwwerken aan de voor- of zijkant die zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte zijn in een beschermd gezicht vrijwel nooit vergunningsvrij.

Het omgevingsplan van de gemeente Ook al is iets technisch vergunningsvrij op grond van het Bbl, je gemeente kan via het omgevingsplan aanvullende ruimtelijke regels stellen. Sommige gemeenten beperken bijgebouwen in hoogte of oppervlak verder dan het Bbl toestaat, of stellen welstandseisen via het omgevingsplan. Vergunningsvrij betekent dus niet dat je gemeente niets meer te zeggen heeft.

De gevolgen van bouwen zonder de juiste check Bouw je iets dat toch vergunningsplichtig blijkt, dan kan de gemeente een handhavingsprocedure starten. In het ergste geval moet je het bouwwerk afbreken op eigen kosten. Ook bij verkoop van de woning kan een illegaal bouwwerk tot problemen leiden bij de notaris of de koper. Doe daarom altijd de vergunningcheck via het Omgevingsloket voordat je begint, ook als je denkt dat iets vergunningsvrij is. Voor een omgevingsvergunning helpt Tekenpunt je met de complete aanvraag inclusief constructieberekening.

Vergunningsvrij verbouwen aan de binnenkant

Interne verbouwingen vallen in veel gevallen buiten de vergunningsplicht voor zover het de omgevingsplanactiviteit betreft. Denk aan:

Typisch vergunningsvrij (intern):

• Het slopen of verplaatsen van niet-dragende binnenwanden.
• Het aanleggen of vernieuwen van een badkamer of keuken.
• Het wijzigen van de indeling van ruimten, mits geen constructieve ingrepen.
• Het vernieuwen van vloeren, plafonds of afwerkingen.

Altijd aandacht vereist, ook intern:

• Het verwijderen of wijzigen van een dragende wand of kolom: dit is een constructieve ingreep. Een constructieberekening is verplicht om aan te tonen dat de stabiliteit gewaarborgd blijft. Tekenpunt verzorgt deze berekening.
• Het maken van een doorbraak tussen twee woonlagen (verdiepingsvloer openen): ook dit is constructief en vereist een berekening.
• Bij een monument geldt dat ook interne wijzigingen aan beschermde elementen vergunningsplichtig kunnen zijn.

Onthoud: ook bij vergunningsvrije interne verbouwingen moet je voldoen aan de brandveiligheidseisen uit het Bbl. Soms levert een verbouwing een nieuwe situatie op waarbij rookmelders op de juiste plekken moeten hangen of vluchtroutes niet geblokkeerd mogen worden.

Twijfel je of jouw interne verbouwing constructief ingrijpend is? Laat het eerst beoordelen. Achteraf corrigeren kost veel meer dan een check vooraf.

Altijd controleren: de vergunningcheck

De enige betrouwbare manier om te weten of jouw specifieke bouwplan vergunningsvrij is, is de vergunningcheck op het Omgevingsloket (omgevingsloket.nl). De check vraagt naar de exacte locatie en het type bouwwerk en geeft antwoord op basis van de geldende rijksregels en het omgevingsplan van jouw gemeente.

Vul de check altijd volledig in. Een dakkapel op het achterdakvlak kan vergunningsvrij zijn, terwijl dezelfde dakkapel aan de voorzijde een volledige vergunningsaanvraag vereist. De locatie op de woning maakt het verschil.

Let op dat de vergunningcheck onderscheid maakt tussen:

• De technische bouwactiviteit (Bbl-deel): is er een vergunning of melding nodig voor de constructie?
• De omgevingsplanactiviteit (ruimtelijk deel): is er een vergunning nodig voor de plaatsing op die locatie?

Beide uitkomsten kunnen anders zijn. Een bouwwerk kan voor het ruimtelijke deel vergunningsvrij zijn, maar voor het technische deel nog steeds een beoordeling vereisen.

Heb je na de check nog vragen, of wil je zeker weten dat je aanvraag klopt? Tekenpunt verzorgt de volledige omgevingsvergunning aanvraag, inclusief tekeningen en constructieberekening.

Meer over dit onderwerp